क्रिकेट जगत में अनुशासन और टीम भावना in easy way
Class10 Hindi Textbook Solutions Purak Vachan Chapter 1 क्रिकेट जगत में अनुशासन और टीम भावना
विषय-प्रवेश :Class 10 Hindi पूरक वाचन Chapter 1 क्रिकेट जगत में अनुशासन और टीम भावना
विजय मर्चट प्रसिद्ध क्रिकेट खिलाड़ी रहे थे। वे क्रिकेट खेल के विशेषज्ञ एवं निपुण कामेंटेटर थे। प्रस्तुत निबंध में उन्होंने क्रिकेट खिलाड़ियों के अनुशासन एवं खेल भावना के बारे में अपने अत्यंत उपयोगी विचार व्यक्त किए हैं।
पाठ का सार :Class 10 Hindi पूरक वाचन Chapter 1 क्रिकेट जगत में अनुशासन और टीम भावना
क्रिकेट जगत के दो शब्द : क्रिकेट जगत में ‘अनुशासन’ और ‘टीम भावना’ शब्द बहुत महत्वपूर्ण हैं। इस खेल में इन शब्दों के अपने विशेष अर्थ हैं।
अनुशासन : क्रिकेट में अनुशासन’ शब्द का अर्थ है खिलाड़ियों द्वारा कप्तान के आदेश का बिना सोचे-विचारे और बिना कोई तर्क किए भरसक पालन करना। जैसे कप्तान यदि खिलाड़ियों से जल्दी-जल्दी रन बनाने के लिए कहे, तो खिलाड़ियों को हर हालत में उसके आदेश को पूरा करना चाहिए।
‘टीम भावना’ : क्रिकेट में ‘टीम भावना’ शब्द का अर्थ है, अपना व्यक्तिगत हित त्याग कर टीम के हित में खेलना। खिलाड़ी को अधिकसे-अधिक रन बनाना चाहिए, पर जल्दी-जल्दी बनाना भी आवश्यक है।
टीम भावना के उदाहरण : क्रिकेट में टीम भावना के तीन उदाहरणों से इसका आशय भलीभाँति समझा जा सकता है
पहला उदाहरण : ‘अ’ और ‘ब’ खिलाड़ी बल्लेबाजी कर रहे हैं। ‘अ’ ने 10 रन बना लिए हैं। खेल समाप्त होने से 10 मिनट पहले ‘ब’ आउट हो जाता है। अब ‘व’ की जगह ‘स’ खेलने आता है। अब ‘अ’ की खेल भावना यह होनी चाहिए कि वह ‘स’ को यथासंभव गेंद से बचाए। वह यह न सोचे कि बेहतर बल्लेबाज होने के कारण उसकी विकेट ‘स’ की तुलना में ज्यादा महत्त्वपूर्ण है।
दूसरा उदाहरण : ‘अ’ और ‘ब’ खिलाड़ी गेंदबाजी कर रहे हों। इस समय यदि टीम का कप्तान चाहता हो कि खिलाड़ी विकेट न लें, तो गेंदबाजों को कप्तान से तर्क न करके उसके आदेश के अनुसार खेलना चाहिए।
तीसरा उदाहरण : फिल्ड में गेंद बहुत ऊंचे उछाली गई हो और दोनों क्षेत्ररक्षक गेंद को कैच कर सकते हो ऐसी स्थिति में यदि कुशल क्षेत्ररक्षक गेंद से दूर हो और कमजोर क्षेत्ररक्षक गेंद के पास हो, तो ऐसी हालत में दूर होते हुए भी कुशल क्षेत्ररक्षक को चाहिए कि वह ‘साइड’ या ‘माइन’ पुकार कर उस कैच को लेने के लिए दौड़ पड़े। यही खेल भावना है।
आजकल भारतीय क्रिकेट टीम में अनुशासन और टीम भावना से होनेवाले फायदे को पहले से अधिक महत्त्व दिया जा रहा है। इसीलिए हमारा खेल पहले से बहुत ज्यादा अच्छा है।
Two Key Words in the Cricket World: Discipline and Team Spirit
In the world of cricket, the terms “discipline” and “team spirit” hold immense significance, carrying very specific meanings within the sport.
- Discipline: In cricket, discipline means players unquestioningly and fully obeying the captain’s instructions without any argument. For instance, if the captain instructs the players to score runs quickly, the players must fulfill that order under any circumstances.
- Team Spirit: In cricket, team spirit means sacrificing personal interests to play for the benefit of the team. A player should score as many runs as possible, but scoring them quickly is also essential.
Examples of Team Spirit
The meaning of team spirit can be clearly understood through three examples in cricket:
- First Example: Players ‘A’ and ‘B’ are batting. ‘A’ has scored 10 runs. Ten minutes before the end of the game, ‘B’ gets out, and player ‘C’ comes in to bat instead of ‘B’. At this point, ‘A’s team spirit should be to protect ‘C’ from facing the ball as much as possible. ‘A’ must not think that his wicket is more valuable than ‘C’s simply because he is a better batsman.
- Second Example: Players ‘A’ and ‘B’ are bowling. If the team captain wants the bowlers not to take wickets (for tactical reasons), the bowlers should play according to his orders without arguing with the captain.
- Third Example: When a ball is hit high up in the air and two fielders are in a position to catch it—where a skilled fielder is further away and a weaker fielder is closer to the ball—the skilled fielder, despite being far away, should call out “side” or “mine” and run to take the catch. This is true team spirit.
Nowadays, the benefits of discipline and team spirit are given much more importance in the Indian cricket team than before. That is why our game is performing much better than before.
ક્રિકેટ જગતના બે શબ્દો: શિસ્ત અને ટીમ ભાવના
ક્રિકેટ જગતમાં ‘શિસ્ત’ અને ‘टीम भावना’ (ટીમ ભાવના) શબ્દો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ રમતમાં આ શબ્દોના પોતાના વિશેષ અર્થો છે.
- શિસ્ત: ક્રિકેટમાં ‘શિસ્ત’ શબ્દનો અર્થ છે ખેલાડીઓ દ્વારા કપ્તાનના આદેશનું વગર વિચારે અને વગર કોઈ તર્ક કર્યા પૂરેપૂરૂ પાલન કરવું. જેમ કે, જો કપ્તાન ખેલાડીઓને ઝડપથી રન બનાવવાનું કહે, તો ખેલાડીઓએ દરેક પરિસ્થિતિમાં તેના આદેશનું પાલન કરવું જોઈએ.
- ટીમ ભાવના: ક્રિકેટમાં ‘ટીમ ભાવના’ શબ્દનો અર્થ છે, પોતાના વ્યક્તિગત હિતને ત્યાગીને ટીમના હિતમાં રમવું. ખેલાડીએ વધુમાં વધુ રન બનાવવા જોઈએ, પરંતુ ઝડપથી રન બનાવવા પણ જરૂરી છે.
ટીમ ભાવનાના ઉદાહરણો
ક્રિકેટમાં ટીમ ભાવનાના ત્રણ ઉદાહરણો દ્વારા તેનો આશય સારી રીતે સમજી શકાય છે:
- પ્રથમ ઉદાહરણ: ‘અ’ અને ‘બ’ ખેલાડી બેટિંગ કરી રહ્યા છે. ‘અ’ એ 10 રન બનાવી લીધા છે. રમત પૂરી થવાની 10 મિનિટ પહેલાં ‘બ’ આઉટ થઈ જાય છે. હવે ‘બ’ ની જગ્યાએ ‘સ’ રમવા આવે છે. હવે ‘અ’ ની રમતની ભાવના એવી હોવી જોઈએ કે તે ‘સ’ ને શક્ય હોય તેટલા ગેંગ (દડા)થી બચાવે. તે એવું ન વિચારે કે સારો બેટ્સમેન હોવાને કારણે તેની વિકેટ ‘સ’ ની સરખામણીમાં વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
- દિતીય ઉદાહરણ: ‘અ’ અને ‘બ’ ખેલાડી બોલિંગ કરી રહ્યા હોય. આ સમયે જો ટીમનો કપ્તાન ઈચ્છતો હોય કે ખેલાડીઓ વિકેટ ન લે, તો બોલરોએ કપ્તાન સાથે તર્ક કર્યા વગર તેના આદેશ અનુસાર રમવું જોઈએ.
- તૃતીય ઉદાહરણ: ફિલ્ડમાં દડો ખૂબ ઊંચે ઉછાળવામાં આવ્યો હોય અને બંને ફિલ્ડરો દડો પકડી શકે તેમ હોય, આવી સ્થિતિમાં જો કુશળ ફિલ્ડર દડાથી દૂર હોય અને નબળો ફિલ્ડર દડાની નજીક હોય, તો દૂર હોવા છતાં કુશળ ફિલ્ડરે ‘સાઇડ’ અથવા ‘માઈન’ બૂમ પાડીને તે કેચ લેવા દોડી જવું જોઈએ. આ જ સાચી રમતની ભાવના છે.
આજકાલ ભારતીય ક્રિકેટ ટીમમાં શિસ્ત અને ટીમ ભાવનાથી થતા ફાયદાઓને પહેલાં કરતા વધુ મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે. એટલા માટે આપણી રમત પહેલાં કરતા ઘણી સારી થઈ ગઈ છે.
शब्दार्थ :Class 10 Hindi पूरक वाचन Chapter 1 क्रिकेट जगत में अनुशासन और टीम भावना
- अनुशासन – आदेश, नियमपालन।
- तर्क – दलील।
- भरसक – यथासंभव, जहाँ तक हो सके।
- व्यक्तिगत – निजी।
- आशय – तात्पर्य।
- बेहतर – अपेक्षाकृत अच्छा।
- स्थिति – हालत, दशा।
- आदेश – आजा।
- कैच – पकड़ना।
Class 10 Hindi पूरक वाचन Chapter 1 क्रिकेट जगत में अनुशासन और टीम भावना
